De complete redactie van deze site was onlangs voor vijf dagen in Sevilla, ook wel de braadpan van Spanje genoemd, omdat het zo ontzettend heet kan zijn. Tijdens ons verblijf viel dat nogal mee (10-15 graden met af en toe regen), maar het weerhield ons niet om onderzoek te doen naar de vele voorzieningen die het stadsbestuur van Sevilla, horeca-ondernemers en bewoners hebben getroffen om hitte-stress tegen te gaan. De ‘Metropol Parasol’ is daarvan het meest spectaculaire voorbeeld.
Nederlandse steden zullen nooit het hitte-niveau van Sevilla bereiken. Toch biedt deze stad veel inspiratie, ook voor steden als Den Haag om hitte-eilanden aan te pakken. We hoeven het wiel hier echt niet meer uit te vinden. LEES HET HELE ARTIKEL op het blog van Hanneke van Veen.
Enkele maanden geleden publiceerden ingenieursbureau Witteveen+Bos, KNMI en de Universiteit Wageningen: UCAM: Urban Climate Assessment and Management, wijkgerichte beoordeling van hitte in de stad. Het is een doorwrocht rapport, waarin een methode gepresenteerd wordt om in wijken van steden te meten hoe ernstig het hitte-eiland-effect is bij warm weer en hitte-golven. Ook biedt het rapport handvatten om – indien zich in wijken ongewenste hitte voordoet – gepaste maatregelen te nemen.
Overmatige opwarming van delen van de stad wordt als een urgent probleem gezien, dat in de komende decennia alleen maar zal toenemen. Daarom is niet alleen gekeken hoe in en om bestaande bebouwing maatregelen genomen kunnen worden, maar ook wat een goede aanpak zou zijn bij nieuwbouw. Immers, de huizen, kantoren en gebouwen die we nu neerzetten zullen opgewassen moeten zijn tegen het klimaat over 20-30 jaar.
Alhoewel uit het rapport duidelijk wordt dat nog niet alles uitgewerkt en onderzocht is, kunnen gemeenten nu – op relatief eenvoudige en niet al te kostbare wijze – bepalen in welke wijken maatregelen genomen moeten worden tegen het hitte-eiland-effect.
Tabel uit het genoemde rapport van Witteveen+Bos
Uit bestudering van het rapport wordt duidelijk dat (bijvoorbeeld) flink wat delen van Den Haag in het gele t/m paarse gebied zullen vallen, van risicovol via onacceptabel tot zeer sterk hitte-effect.
Helaas is de methode nog niet toegepast in Nederland, wel in de stad Gent in België, waar voor één wijk (Dampoort) de hitte-index werd berekend en maatregelen voorgesteld, omdat ook daar ernstige hitte-stress kan optreden bij heet weer en hittegolven. Zoals te verwachten was, liggen de te nemen maatregelen hoofdzakelijk op het gebied van extra groen en bomen, omdat uit dit en ander onderzoek blijkt dat vooral groen een substantiële bijdrage kan leveren aan het terugdringen van het hitte-effect.
Het is te hopen dat nu ook in Nederland gemeenten deze methode zullen toepassen om allerlei economische en gezondheidsschade, tot sterfgevallen aan toe, te voorkomen.
Den Haag wordt in toenemende mate geconfronteerd met de gevolgen van klimaatverandering. Periodes van extreme hitte kunnen afgewisseld worden door perioden van regen. Wateroverlast levert nu al het nodige ongemak op; door heftige regenval overstromen riolen en kelders en kunnen viaducten vollopen. Den Haag kent als dichtstbevolkte stad van Nederland ook de hoogste temperatuurstijging tijdens warme periodes. Deze risico’s zullen verder toenemen doordat de stad groeit en steeds meer versteend raakt.
Sprekers o.a.: Willem-Jan Goossen (programmamanager Ruimtelijke Adaptatie Deltaprogramma), Niels Al (beleidsadviseur Kust & Water Gemeente Den Haag) & Geert van Poelgeest (Haags Milieu Centrum). Na de pauze: discussie met de zaal.
Datum: dinsdagavond 17 maart. Locatie: Zeeheldentheater. Inloop vanaf 19:30, start programma 20:00.
Meer info op de site van de Haagse Stadspartij.
Hieronder een impressie van een ontwerp om een overheidsgebouw en het ervoor liggende plein in Rome te beschutten voor het hitte-eiland-effect. Helaas nooit gerealiseerd, maar hieruit wordt duidelijk dat er in kringen van architecten en stedenbouwers allerlei ideeën en plannen zijn hoe je hitte-eilanden zou kunnen aanpakken. Meer informatie over het plan op de site van imagine envelope.
Alle relaties, vrienden en familie wensen we een goed en gezond 2015 toe. Hopelijk niet nog warmer dan 2014, het heetst sinds driehonderd jaar. Allen die op of om hitte-eilanden wonen, werken en/of recreëren, de nodige verkoeling en juiste maatregelen toegewenst.
En de gemeente Den Haag: doe er eindelijk ook eens wat aan! U loopt schromelijk achter bij andere grote (en kleine) gemeentes, zoals Rotterdam. Aan de slag!
Hitte-eilanden, wat zijn dat? Sinds maart 2014 wonen wij (Hanneke van Veen & Rob van Eeden) in een bijzonder nieuwbouw-wijkje, centrum Den Haag. Het bevalt goed: autovrije straat, aardige buren, vlakbij station en voorzieningen. Maar toen we het boek Het weer in de stadlazen, ontdekten we in een gebied met hitte-eilanden te wonen, waar het veel heter kan worden dan in het omliggende gebied.
Hitte-eilanden-kaart van Den Haag uit ‘Klimaatadaptatie in de stad’, Bosch Slabbers 2010.
Er bleek allerlei onderzoek over te zijn. Op plattegronden in publicaties van gerenommeerde instituten (o.a. TNO en Kennis voor Klimaat) was ons wijkje soms rood of donkerrood gekleurd, net als een groot deel van het Haagse centrum. Hitte-eiland en hitte-eiland-effect? Die begrippen waren ons onbekend. We zochten – enigszins gealarmeerd – verder. In gebieden met het hitte-eiland-effect (met veel steen, weinig groen en water) kan de temperatuur tijdens warme dagen of een hittegolf wel tot 8 graden hoger oplopen dan elders. Met alle gevolgen voor de leefbaarheid en de gezondheid van stadsbewoners. Vooral de meest kwetsbaren: ouderen, zieken en kleine kinderen. Tijdens de hittegolven van 2003 en 2006 ging het in Europa, naast veel gezondheidsschade, om tienduizenden extra doden.
Hitte-eiland: onbekend bij (bijna) iedereen We ontdekten dat bijna niemand in onze omgeving hier ooit iets over had gehoord. Kennis is er wel, maar die zit verstopt in stapels rapporten van wetenschappelijke instituten en hier en daar in een landelijke of gemeentelijke beleidsnota. Maar tot het grote publiek en de politiek is het niet doorgedrongen.
Een aantal gemeenten heeft al uitgezocht waar de problemen het grootst zijn. Daar worden maatregelen genomen en/of voorbereid. Maar in Den Haag (één van de koplopers met het hitte-eiland-effect) is dringend nader onderzoek nodig.
Gelukkig zijn er voorbeelden van gemeenten zoals Rotterdam die van aanpakken weten. Daar is men met inventiviteit en daadkracht aan de slag gegaan om inwoners te informeren en hun leefsituatie te verbeteren. Met (vooral) extra bomen, parken en ander groen. Die steden streven ernaar Climate Proof Cities te worden. Want er zijn veel maatregelen mogelijk om de problemen aan te pakken en levens te redden. Een belangrijke taak om de bevolking tijdig en goed te informeren ligt bij de overheid, gemeentebesturen, GGD’s, artsen, woningbouwverenigingen, besturen van bejaardenhuizen en media.
Hitte-eiland-kaart van Nederland op basis van TNO-onderzoek uit 2012.
Nederland veilig? Hitte-eilenden zijn al bekend sinds midden 19de eeuw en vooral in de Verenigde Staten onderzocht. Tot een jaar of tien geleden werd verondersteld dat het in Nederland niet zo’n vaart zou lopen, met z’n zee, veel binnenwater en groen. Dat blijkt niet te kloppen. In bijna alle Nederlandse steden komen hitte-eilanden voor. Tijdens de hittegolf van 2003 stierven hier 1.400 tot 2.200 extra doden vanwege uitzonderlijk heet en droog weer. Voor 2006 (met de warmste junimaand sinds 300 jaar) schat men het aantal op 500 tot 1.000 extra doden.
Nederland is een van de veiligste landen als het gaat om verkeer. Sinds men er begin jaren zeventig van de vorige eeuw serieus aandacht aan gaf, is het aantal verkeersdoden teruggebracht van ruim 3.200 per jaar tot het huidige van 570 (in 2013). Ook hitte-eilanden moeten we serieus nemen. Daarom is door een aantal verontruste burgers de website hitte-eilanden.nl gestart. Om:
zoveel mogelijk mensen – in gewone taal – uit te leggen wat het hitte-eiland effect is;
duidelijk te maken wat je zelf kunt doen door betere leefregels, ventilatie, zonwering en verbeteringen in en om huizen en werkplekken;
samen met stadsbewoners en overheden aan de slag te gaan om hitte-eilanden te voorkomen of de effecten ervan te verminderen met zo veel mogelijk meer bomen, groen en water in onze veel te stenige stadscentra.
Hitte-eilanden 